Gemeentelijke herindeling: de partijen zijn verdeeld

Ook deze Provinciale Statenverkiezingen staat het weer in alle verkiezingsprogramma’s: gemeentelijke herindeling. Sinds de jaren 70 zijn herindelingen in Nederland flink toegenomen. Er is vaak verzet onder de inwoners, maar met oog op de huidige decentralisatie wordt er toch naar de opties voor herindeling gekeken. Wat zijn de standpunten van de verschillende partijen als het gaat om gemeentelijke herindeling?

 

Het huidige beleid is zo ingesteld dat het initiatief voor gemeentelijke herindeling in principe vanuit de gemeenten zelf moet komen. Als de gemeenten aangeven graag te fuseren, toetst het kabinet de potentiële herindeling aan de hand van een aantal criteria. Bij bepaalde uitzonderingen kan de provincie ook zelf het initiatief nemen tot gemeentelijke herindeling. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als de bestuurskracht verzwakt is door financiële of bestuurlijke problemen.

 

Herindeling gebeurt in heel Nederland en Zuid-Holland is hierop geen uitzondering. In 2014 is Alphen aan den Rijn gefuseerd met Rijnwoude en Boskoop. Hierbij waren problemen over de naamgeving van de gefuseerde gemeente. De bewoners mochten stemmen over de naam, waarbij Alphen aan den Rijn 59 procent van de ongewogen stemming kreeg. De stemming was echter gewogen, waarbij de stemmen van de inwoners van Rijnwoude en Boskoop 4 à 5 keer zo zwaar telde als die van Alphen aan den Rijn aangezien deze plaats veel meer inwoners heeft. Doordat de stemming gewogen was werd de naam Rijn en Gouweland de winnaar van de verkiezing. Dit was echter niet het definitieve besluit maar alleen een advies aan de gemeenteraad. De gemeenteraad van Alphen stemde vervolgens weer tegen Rijn en Gouweland, waarna het besluit bij de minister van Binnenlandse Zaken lag. Hierbij kiest de minister voor de plaatsnaam van de grootste plaats.

 

Begin dit jaar zijn er nog twee herindelingen in Zuid-Holland geweest. Bernisse en Spijkenisse zijn samengevoegd tot gemeente Nissewaard en Bergambacht, Nederlek, Ouderkerk, Schoonhoven en Vlist zijn gefuseerd tot gemeente Krimpenerwaard.

 

Door decentralisatie, waarbij taken van de overheid worden overgedragen aan de gemeenten, is er vaker behoefte aan herindeling. Als de gemeenten meer taken krijgen kunnen kleinere gemeenten dit soms niet aan en moeten ze samenwerken. Er is vaak verzet tegen gemeentelijke herindeling vanuit de bevolking, waarbij vooral inwoners uit kleine plaatsen niet willen worden ingelijfd door grotere steden. Maar ook rivaliserende dorpen willen bijvoorbeeld vaak niet worden samengevoegd. Regionale identiteit wordt sterker bij dreigende herindeling en zorgt vaak voor protest. Vaak is er onenigheid over welke naam de nieuwe gemeente moet krijgen, zoals we hebben gezien bij Alphen aan den Rijn.

 

Verschillende partijen noemen gemeentelijke herindeling in hun verkiezingsprogramma. De meesten zijn het eens met het huidige beleid waarbij er alleen tot herindeling wordt overgegaan wanneer daar vraag naar is vanuit de gemeente, met als uitzondering als er sprake is van bestuurlijke of financiële problemen. Het CDA heeft precies deze opvatting opgenomen in het verkiezingsprogramma. Lijsttrekker van het CDA Zuid-Holland Adri Bom-Lemstra legt uit dat hierbij meestal wordt uitgegaan dat de gemeenteraden weten wat er leeft onder de bevolking en dat er bij twijfel in het verleden wel eens referenda over dit onderwerp zijn gehouden.

 

Het verkiezingsprogramma van de PvdA zegt regionale samenwerking te stimuleren, maar vaak te zien dat bestaande samenwerkingsverbanden niet bij elkaar passen. Daarom wil de PvdA deze regio’s onderzoeken en facilitair ondersteunen. Daarnaast wil de PvdA leren van eerdere herindelingen en proberen de relatie tussen burger en het bestuur goed te houden en lokale culturele identiteit te behouden. Huidig Statenlid en kandidaat voor de komende verkiezingen Anne Koning: ‘De PvdA wil vooral vragen aan de gemeenten wat ze zelf willen en kijken naar wat gemeenten nodig hebben.’ Daarnaast zegt ze dat er door decentralisatie meer taken naar de gemeenten zijn gegaan kost dat vooral voor de kleinere gemeenten veel moeite.

 

De VVD eist een grotere rol voor de provincie op bij mogelijke gemeentelijke herindelingen. In het verkiezingsprogramma staat dat Nederland behoefte heeft aan ‘robuuste, bestuurskrachtige gemeenten’. Samenwerkingen worden niet van de hand gewezen maar soms is herindeling wenselijker. De provincie ondersteunt dit en neemt waar nodig de regie. In het verkiezingsprogramma staat: ‘Dat geldt evenzeer voor situaties waarbij één gemeente een proces van samenwerking tussen meerdere gemeenten frustreert. De provincie moet bereid zijn taken en middelen over te dragen aan gemeenten die dat ook daadwerkelijk aankunnen.’

 

Ook D66 heeft een duidelijke rol voor de provincie voor ogen. In het verkiezingsprogramma stelt D66 dat de provincie duidelijk stelling moet durven nemen om succesvolle samenwerkingen en herindelingen mogelijk te maken. Ook stelt D66: ‘[De provincie] stuurt op logische en toekomstbestendige gemeentegrenzen. Gemeenten die werk willen maken van het vergroten van hun bestuurskracht en het versterken van de lokale democratie, moeten op steun van de provincie kunnen rekenen.’

 

De PVV benadrukt de macht van de burger in het gehele verkiezingsprogramma, dus ook als het gaat om gemeentelijke herindeling. De PVV stelt dat de bevolking zich moet uitspreken in een referendum als het gaat om gemeentelijke herindeling.

 

In het verkiezingsprogramma van GroenLinks wordt de nadruk gelegd op de nieuwe taken die de gemeenten krijgen door decentralisatie. GroenLinks wil goed opletten of de kleinere gemeenten dit wel aankunnen en mocht dit niet zo zijn, dan kan de provincie initiatief nemen tot gemeentelijke herindeling.

 

In eerste instantie lijken de partijen hetzelfde te denken over gemeentelijke herindeling, maar als je beter kijkt zit er wel degelijk verschil tussen. Sommige partijen zoals de PVV willen alleen maar kijken naar wat de burger wilt. Andere partijen zoals de VVD, D66 en GroenLinks hebben een grotere rol voor de provincie voor ogen en vinden dat de provincie waar nodig moet ingrijpen en moet overgaan tot gemeentelijke herindeling. PvdA en CDA leggen nadruk op wat de gemeenten willen en vinden dat de provincie alleen bij noodzaak moeten ingrijpen.

Gemeentelijke herindeling: de partijen zijn verdeeld
Ciska Schippers