De kracht van de blanco stem

Je stembiljet leeg inleveren, kan dat? Ja hoor! De blanco stem is weliswaar niet de meest bekende noch gebruikte stem-optie, maar hij bestaat zeker wel. Maar waarom zou men dat eigenlijk doen, een stembiljet blanco laten?

 

Wat is een blanco stem?

Kieswet N7 van de Kieswet verklaart: “Er is sprake van een blanco stem als de kiezer een stembiljet inlevert zonder dat hij geheel of gedeeltelijk een wit stipje rood heeft gemaakt en zonder dat hij verder op het stembiljet geschreven of getekend heeft.”

 

Waarom blanco stemmen?

De voornaamste reden die men noemt om blanco te stemmen is de symbolische betekenis ervan. Mensen die een blanco stem uitbrengen, willen enerzijds laten blijken dat zij voor democratie zijn, maar willen geen specifieke partij kiezen. Dit omdat zij zo een ‘protestsignaal’ af kunnen geven tegen het stemproces, de keuzes van de betreffende bestuurslaag of de verkiezingen in het algemeen óf omdat zij onvoldoende kennis van de verkiezingen in kwestie hebben. Als men niet precies op de hoogte is van de partijprogramma’s, maar toch stelling willen nemen leent de blanco stem zich hier namelijk bijzonder goed voor, zo stelt prof. M. Herweijer.

 

©Erik Tjallinks via Flickr
©Erik Tjallinks via Flickr

Opkomst blanco stemmers

Bij de Tweede-Kamerverkiezingen in 2012 stemden 17.004 mensen, 0,18 procent van het opkomende electoraat, blanco. Bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2011 stemde in Zuid-Holland 0,13 procent blanco (1806 stemmen). In kwantitatieve zin zijn er dus, zo beaamt ook bijzonder hoogleraar kiezersonderzoek Joop van Holsteyn desgevraagd, zowel op landelijk als op provinciaal niveau niet noemenswaardig veel blanco stemmers en is de omvang van het verschijnsel gering, waardoor het in Nederland vooralsnog naar zijn idee “een te weinig bestudeerd verschijnsel” is.

 

Kwantitatief gering doch waardevol

Ondanks de geringe opkomst van ‘blanco stemmers’ wordt deze stem-mogelijkheid  door deskundigen wel als waardevol ervaren. Beleidsadviseur PBLQ ZENC Peter Castenmiller en bijzonder hoogleraar bestuurskunde Michiel Herweijer zien de waarde in van de blanco stem, omdat deze kiezers enerzijds de mogelijkheid biedt hun democratische betrokkenheid te uiten, maar anderzijds voorkomt dat zij een specifieke keuze moeten maken voor een partij waar zij niet genoeg vanaf weten of in wier agenda zij zich niet kunnen vinden.

 

Discussie: Blanco stem = Lege zetel?

De blanco stem telt wel mee in de berekening van de stemopkomst, maar wordt in waarde gelijk gesteld aan de ongeldige stem door de Kiesraad en heeft geen invloed op de zetelverdeling. “Dat kan anders,” zo stellen voorstanders van ‘de lege zetel’ in ruil voor een hoge opkomst van blanco stemmers.

 

“Een getal, daar moeten blanco stemmers het mee doen.” zo stelde redacteur opinie NRC Steven de Jong in 2012 in zijn column ‘Blanco stemmen is zinloos. Tenzij het resulteert in een lege zetel’. En een getal, daar nemen voorstanders van de invoering van de lege zetel geen genoegen mee. Terwijl blanco stemmers democratische betrokkenheid tonen, aangeven dat geen enkel partijprogramma aansluit bij hun wensen en/of zij een motie van afkeuring geven aan de politiek/het huidige politieke klimaat, wordt er niets met deze boodschap gedaan tot grote ontevredenheid van actief blanco stemmers. Zo stelde Metro columnist Luuk Koelman: “In een echte democratie behoren 65.000 blanco stemmen één lege Kamerzetel op te leveren. Wat een geweldig beeld zou dat zijn. Stel je voor: tien procent van de kiezers stemt blanco. Dat zijn dan vijftien Kamerzetels, vier jaar lang. Een sterker signaal aan de politiek lijkt me nauwelijks denkbaar.”

 

Geen lege zetels

Deskundigen denken daar anders over, omdat de invoering van lege zetels voor blanco stemmers een complex proces met zich mee zou brengen dat niet in verhouding zou staan met het relatief gezien laag aantal blanco stemmen. Hoogleraar bestuurskunde prof. M. Herweijer staat niet positief tegenover het idee van lege zetels. Hij geeft aan dat politiek namelijk niet enkel een afspiegeling van de maatschappij is, maar ook vooral een (volks)vertegenwoordiging waarin debat mogelijk is moet zijn. Een debat waaraan lege zetels (behalve een symbolische betekenis) geen bijdrage kunnen leveren.

 

De blanco stem is een relatief klein doch veelzeggend verschijnsel dat ons in de gelegenheid stelt vóór democratie te stemmen, maar daarbij niet verplicht een specifieke politieke partij te ondersteunen. Naar verwachting van deskundigen zal de blanco stem voorlopig dan ook nog niet uit beeld verdwijnen, maar lege zetels daar is volgens hen nog (lang) geen sprake van.

 

 

 

 

 

De kracht van de blanco stem
Joyce Nafzger